Middellandse straatnamen: 's-Gravendijkwal

17 december 2002. Door Anouk Estourgie

Deze keer wordt de naam van een straat behandeld die op dit moment volop in de belangstelling staat, de 's-Gravendijkwal.

De naam 's-Gravendijkwal komt al in het jaar 1358 voor en is op te splitsen in de delen 'graven' en 'dijkwal'. Het woord 'graven' is hoogstwaarschijnlijk een verwijzing naar Graaf Floris V (1254-1296). Floris V was de zoon van graaf Willem II en werd, toen hij anderhalf jaar oud was, graaf van Holland en Zeeland. Door zijn enorme populariteit onder het gewone volk kreeg hij de bijnaam 'der keerlen God'.
Het woord 'dijkwal' is een verwijzing naar een vroeger op deze plaats gelegen en nu geslechte dijk ten oosten van Middelland. Uit bronnen van het Rotterdamse Gemeentearchief blijkt dat er door de eeuwen heen meerdere plannen waren voor de 's-Gravendijkwal. Uit een plattegrond van 1887 blijkt dat er over de 's-Gravendijkwal een havenspoorweg was gepland, maar er heeft hier echter nooit een trein gereden. Tevens waren er plannen om de 's-Gravendijkwal op te nemen in een aan te leggen rondweg om de stad in de richting van Kralingen. Ook van die plannen is niets terechtgekomen. Inmiddels is de 's-Gravendijkwal door de aanleg van de Maastunnel een belangrijke doorgangsroute geworden. De tunneltraverse op de 's-Gravendijkwal is ontstaan als gevolg van de aanleg van de Maastunnel en biedt aansluiting op de rijkswegen naar Den Haag en Dordrecht.

De gemeente loste zo haar eigen oeververbindingsprobleem op en kreeg er toevalligerwijs ook nog eens flinke subsidie voor van de rijksoverheid. De rijksoverheid had namelijk ongeveer tegelijkertijd plannen gemaakt voor een oeververbinding over de Maas, om zo een rijksweg aan te kunnen leggen van Den Haag, via Dordrecht, naar het zuiden des lands. Het samengaan van de plannen van de gemeente en de overheid heeft Rotterdam veel geld gescheeld.

Niet in één keer

De 's-Gravendijkwal is niet in één keer ontstaan. Het deel van de straat bezuiden de Mathenesserlaan is eerder aangelegd dan het noordelijke gedeelte. De ligging van een schietbaan heeft het doortrekken van de 's-Gravendijkwal een tijd lang in de weg gestaan. De latere Schietbaanlaan is hier natuurlijk naar vernoemd. Bekend is dat aan de 's-Gravendijkwal op nummer 73, tussen de Schermlaan en de Schietbaanlaan, zich de Eloutschool bevond, een lagere school voor zowel jongens als meisjes. Ook aan de 's-Gravendijkwal, maar dan dicht bij de 1e Middellandstraat, bevond zich aan de oostzijde in de bebouwing een poort die toegang gaf tot de Middellandschool. Deze school was een openbare lagere school voor meisjes.

Klein stukje grond

Een gebouw dat nu nog te bezichtigen is aan de 's-Gravendijkwal en dat door architectuurhistorici interessant wordt gevonden, is het kantoorgebouw Mees & Zonen. Dit gebouw ligt op het kruispunt Mathenesserlaan/'s-Gravendijkwal en is tussen 1929 en 1931 gebouwd naar ontwerpen van het architectenduo J.A. Brinkman en L.C. van der Vlugt. Het pand is op een zeer klein stukje grond gebouwd (8 x 12,5m). De begane grond is met zwarte natuursteen bekleed, de Mathenesserzijde bestaat voornamelijk uit glas en de 's-Gravendijkwalzijde bestaat voornamelijk uit tegeltjes. Het pand was bedoelt als bank, met min of meer op het dak een conciërgewoning met dakterras.